Theo ông Nguyễn Văn Thụ, Chủ tịch Hiệp hộiDoanh nghiệp cơ khí VN (VAMI), trong hơn 6 năm qua ngành cơ khí đượcđầu tư rất khiêm tốn, chỉ dừng ở mức “khởi sắc”, sản phẩm mới chiếm thịphần nhỏ bé trong nước, tham gia xuất khẩu còn nhỏ lẻ, giá trị gia tăngtrong tổng giá trị hàng hóa của sản phẩm cơ khí còn thấp. Nhìn chung,công nghiệp cơ khí nước ta hiện mới đạt trình độ gia công kết cấu thépvà chế tạo các loại máy công cụ, chế biến nông nghiệp cỡ nhỏ.

Vẫn chỉ là những mặt hàng gia công

Ngành cơ khí đang phát triển với sự tham giacủa nhiều thành phần kinh tế, trong đó nhiều doanh nghiệp tư nhân đangnổi lên như là các nhân tố tích cực. Nhiều doanh nghiệp bắt đầu hướngtới đầu tư vốn cho sản xuất và nội địa hóa các sản phẩm phụ trợ nhưCông ty ôtô Trường Hải cũng đang vươn lên chiếm lĩnh thị trường ô tôtải và có kế hoạch lắp ráp xe du lịch. Nhiều doanh nghiệp khác đangquan tâm đến khả năng đầu tư các dự án sản xuất các thiết bị cơ khítiêu dùng.

Tổng công ty Cơ khí giao thông vận tải Sài Gòn(Samco), từ năm 2002 chỉ sản xuất xe tải đóng thùng và xe chuyên dùng,đến nay đã là một trong những đơn vị hàng đầu sản xuất xe buýt, xekhách... với tỷ lệ nội địa hóa trên 20%. Một số đơn vị ứng dụng côngnghệ tin học, nâng cấp, hiện đại hóa máy công cụ đáp ứng yêu cầu nângcao chất lượng sản phẩm cơ khí, nâng cao năng suất lao động và hiệu quảkinh tế trong công nghiệp sản xuất dây cáp điện, biến thế điện, động cơđiện, phụ tùng, linh kiện, thiết bị đo điện... Điểm nổi bật là tự thiếtkế, chế tạo được máy biến thế điện áp 220 KV, thiết bị siêu trường,siêu trọng cho các công trình thủy điện, khí điện, giàn mái không gianchuyên dùng.

Công nghiệp tàu thủy có tốc độ tăng trưởngcao, bình quân 50%/năm, đóng được nhiều loại tàu chở container, dulịch, chuyên dùng, sức chở đến 53 nghìn tấn, đã triển khai đầu tư xâydựng một số cơ sở công nghiệp phụ trợ. Công nghiệp ôtô cũng tăng trưởngmạnh, tập trung sản xuất, lắp ráp ôtô chở hàng hạng nhẹ, hạng trung,ôtô buýt, ôtô chở người từ 40 đến 50 chỗ, đáp ứng cơ bản nhu cầu trongnước và bước đầu xuất khẩu những lô hàng sang thị trường Nam Mỹ. Tuynhiên, cho đến nay ngành cơ khí ở nước ta vẫn chưa được đầu tư đúng mứcđể hướng đến một sản phẩm mang thương hiệu riêng mà chủ yếu vẫn là giacông những công đoạn thông thường. Cụ thể, hai lĩnh vực đóng tàu và ôtô mới chỉ dừng lại ở khâu đóng khung và các phần nội thất đơn giản.Còn các máy móc và những thiết bị phức tạp đều phải nhập ngoại.

Ông Thụ cho rằng, sản phẩm cơ khí nước ta hiệnnay chủ yếu là hàng gia công, giá trị kinh tế thấp, công nghệ, thiết bịlạc hậu, chưa hình thành một số ngành mũi nhọn đủ sức chế tạo dâychuyền thiết bị đồng bộ. Phần lớn thiết bị, máy móc, nguyên liệu phảinhập khẩu, công nghiệp phụ trợ yếu kém... Còn theo nhận định của cácchuyên gia trong ngành, lực lượng nghiên cứu phát triển từ tư vấn,thiết kế công nghệ và thiết kế chế tạo đến các chuyên gia đầu ngành vớivai trò công trình sư, tổng công trình sư và lực lượng công nhân lànhnghề còn thiếu và yếu về năng lực. Chất lượng đào tạo kỹ sư cơ khí chưađáp ứng yêu cầu thực tế. Ngoài ra vẫn còn thiếu nguồn vốn cho pháttriển, chưa có chiến lược thị trường, sản phẩm và trình độ quản trịdoanh nghiệp thấp. Quản lý thị trường yếu kém để hàng cơ khí chất lượngthấp, giá rẻ tràn vào thị trường trong nước, gây nên tình trạng cạnhtranh không lành mạnh.

Đầu tư mạnh cho cơ khí chế tạo

Theo kế hoạch phát triển ngành cơ khí trọngđiểm, từ nay đến năm 2010, nước ta phải đáp ứng tối thiểu 45- 50% nhucầu sản phẩm cơ khí trong nước và xuất khẩu 30% giá trị sản lượng,doanh số đạt bình quân từ 3,5- 4 tỷ USD. Mục tiêu của chương trình cơkhí trọng điểm đến năm 2010 và tầm nhìn tới 2020 là tập trung vào 8nhóm chuyên ngành cơ khí lớn như máy động lực, máy kéo và máy nôngnghiệp, máy công cụ, thiết bị toàn bộ, cơ khí xây dựng, cơ khí tàuthủy, cơ khí ô tô và cơ khí giao thông vận tải, thiết bị điện...

Khi VN hội nhập kinh tế quốc tế, các hàng ràobảo hộ bị bãi bỏ thì ngành cơ khí sẽ gặp nhiều khó khăn. Nếu nhà nướckhông tập trung đầu tư đúng mức xây dựng công nghiệp cơ khí chế tạophát triển, có đủ nội lực hội nhập, chúng ta sẽ mất thị trường trongnước. Nhằm khắc phục những điểm yếu của ngành cơ khí cũng như nâng caonăng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, VAMI đã đưa ra một số kiếnnghị, trong đó có việc được vay vốn tối đa đến 85% cho các dự án đầu tưsản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm.

Nguyễn Mạnh (VnEconomy)